نگاهی بر عمل قربانی کردن در اسلام
نگاهی بر عمل قربانی کردن در اسلام
عید قربان از اعیاد بزرگ مسلمانان است که در روز دهم ذیالحجه (اضحی) حاجیان بیتالله الحرام گوسفند یا شتری را ذبح میكنند. این روز سالروز دستور قربانی اسماعیل است به ابراهیم خلیلالله. خداوند كه اسماعیل را پس از سالهای طولانی به ابراهیم هدیه كرده بود اكنون او را در معرض آزمایشی بسیار سخت قرار داده و خواهان قربانی اسماعیل است.
از او خواسته شده كه اسماعیل را كه تنها ثمره زندگیاش می باشد را قربانی كند. لحظه لحظه سخت و زمان زمان انتخاب و امتحان است ، مگر می شود بعد از مدت طولانی انجام رسالت پروردگار در میان مردم و مبارزه با شرک و جنگیدن برای توحید با شکستن بتها و ... با وسوسه های شیطان همسو بود؟! باید به خواسته پروردگار لبیک گفت و در مقابل خواسته حق تسلیم شد و از عشق به فرزند چشم پوشید و عشق حقیقی را دریافت تا از این آزمایش الهی سربلند بیرون آمد، لذا با اشرافیت کامل به محبت پدر و فرزندی، مجبور به انتقال خواسته پروردگارش به اسماعیل می شود و در نهایت شگفتی با پاسخ مثبت توام با طمانینه و آرامش قلبی فرزندش اسماعیل روبرو می گردد. حال باید دستور خداوند اجرا شود.
ابراهیم(ع) شروع به قربانی كرد، در كمال انسانیت غریزه فرزند دوستی را زیر پا گذاشته و تنها به عشق حقیقی و آزمایش الهی فکر می کند. تیغ در گردن فرزندش می نهد اما در آن حال معبود او گوسفندی را برای ذبح میفرستد. ابراهیم زیباترین حس آزادگی از تعلقات و حس عاشقانه عابد و معبود را تجربه می نماید و چه حسی زیباتر از این احساس.
لذا حجاج به پاس بزرگداشت آن روز، در منا گردهم میآیند، ابراهیمگونه تعلقات خود به هر آنچه رنگ دنیوی و غیرخدایی دارد را میبایست قربانی كنند و از ثروت ، مال و منال ، مقام و موقعیت، درآمد ، کسب و کار ، خانواده و ... خود را به دور کنند. فقط به اعمال عید قربان، عطا و بخشش فکر کنند و یقین قلبی دست یافته شان را که باعث رشد تقوا در آنان گشته را با ریختن اولین قطره خون قربانی به اثبات رسانند و آمرزیده شوند همچنین گوشت حاصل شده را بخشش و عطا نمایند و بنابه فرموده حضرت رسول (ص) :
اینكه خداوند روز اضحی را عید قرار داده تا فقرا گوشت فراوان به دستشان رسد، پس به آنها گوشت بخورانید.
امیرالمومنین (ع) فرمودهاند: اگر مردم میدانستند كه قربانی در روز عید اضحی چه اجری دارد وام میگرفتند و قربانی میكردند، چرا كه با اولین قطره خون آن صاحب قربانی آمرزیده گردد.
اما هدف از قربانی کردن صرف ریختن خون نمی باشد بلکه عقل سلیم حکم می کند که به دستور پروردگار درخصوص ذبح حیوان که همانا به مصرف رساندن و احسان به مستمندان آبرومند و انفاق است كه در كتاب قرآن مجید نیز به آن تاکید گردیده است عمل نمود. بنابراین ذبح حیوان به هدف تأمین ارزاق و حوایج دیگر انسانهای نیازمند است.
(یذكروا اسم الله فیایام معلومات علی ما رزقهم من بهیمه الانعام فكلوا منها و اطعموا البائس الفقیر) سوره حج28- 29
، نام خدا را در روزهای معلوم یاد نمایید بر آنچه ایشان را از چهارپایان روزی كرده، پس از گوشت آنها بخورید و فقیر سختی كشیده را از آن اطعام نمایید.
مجدداً میفرماید:
والبدن جعلناها لكم من شعائرالله لكم فیها خیراً ، فاذكروا اسمالله علیها صواف فاذا وجبت جنوبها فكلوا منها و اطعموا القانع و المعتر كذلك سخرناها لكم لعلكم تشكرون(حج36)
و شتران تنومند را برای شما از شعائر الهی قرار دادیم، در این شتران برای شما خیر است، پس هنگامی كه آنها برای نحر ردیف شدند نام خدا را بر آنها ذكر كنید، پس چون پهلوی آنها فرود افتاد از آنها بخورید و به درماندگان آبرومند و فقیرانی كه در معرضند بخورانید، ما این شتران را برای شما رام و سخر گردانیدیم تا تشكر ایزد تعالی را بجا آورید.
لذا منشأ قربانی بر طبق آیات قرآنی چیزی نیست جز یاری رساندن به مستمندان و گرسنگان. از سوی دیگر ریختن خون حیوان اگر بدون دلیل و استفاده خاصی باشد در اسلام منع شده است. چنانكه پیامبر فرمود: به قتل مرسان گوسفند یا شتری را مگر برای خوردن.
یا در جای دیگر فرمودند:
كسی كه گنجشكی را بیهوده به قتل رساند، روز قیامت در پیشگاه خداوند فریاد میزند و میگوید:
پروردگارا، فلان كس مرا بیهوده كشت نه برای بهره گرفتن. لذا آیین و عمل قربانی در اسلام هدفمند بوده و هست
و موضوع وجود حق فقرا در قربانی به حدی اهمیت دارد كه خوردن گوشت سایر قربانیهای كفارات حج بر صاحبش حرام است.
حتی در برخی روایات به مسلمین توصیه شده كه برای قربانی بهترین و فربهترین حیوانها را انتخاب كنند تا گوشت كافی به مستحقان برسد . لازم است اشاره نمود که در عمل قربانی کردن غیر از اهداف ظاهری (ذبح حیوان و دستگیری از گرسنگان و مستحقان) ، اهداف باطنی من جمله قرب الهی و ایجاد تقوا و کشتن نفس اماره نیز مشهود است ( و من یعظم شعائرالله فانها من تقوی القلوب) و چنانكه خداوند میفرماید: لن ینال الله لحومها ولادماؤها و لكن یناله التقوی منكم.
گوشتهای قربانی و خونهایی كه در آن هنگام ریخته میشود هرگز به خدا نمیرسد، ولی آنچه به او میرسد تقوای شماست. یعنی قربانیكنندگان تنها با انجام عمل ظاهری قربانی به رضای حق و مقام قرب نایل نمیشوند، مگر این عمل با خلوص نیت و موافق شرایط تقوی و دوری از منكرات و مناهی. پس در صورتی كه این حقایق را كه مقصد اعلی حج و سایر عبادات است را به دست نیاوری، قربانی كردن هر چند زیاد باشد و قربانی فربه برای آنان سودی نخواهد داشت.
و از اسرار حج همین است كه حجاج در كنار این اعمال ظاهری باید صاحب تقوی شوند، یعنی با خلوص نیت و ایمان شدید قلبی آنها را بجا آورند تا حج مقبولی داشته باشند. مسله دیگر در امر قربانی کردن جایگزینی روزه هست که با وجود 2 شرط عملی می گردد که عبارتند از : 1-حیوان برای قربانی نباشد 2- فرد استطاعت قربانی را نداشته باشد. همچنان که قرآن مجید میفرماید:
كسی كه عمره را به حج رسانید پس آنچه از قربانی كه در توانش باشد انجام دهد، پس آن كس كه نیابد سه روز در ایام حج روزه دارد و هفت روز هنگام بازگشت به وطن. (بقره- 196)
پس قربانی باید از روی خلوص نیت انجام پذیرد تا سبب شكوفایی روح ایثار، قربانی نمودن نفس حیوانی، غلبه بر نفس اماره و رسیدن به اوج کمال، هم چنین نشان دادن میزان عشق و قرب به معبود باشد. تا تقوا در دل و قلب مسلمان ایجاد شده و گناهانش آمرزیده شود..
توسط خودم ۲۳/۷/۹۲